“Don’t Eat With People You Wouldn’t Starve With”
(Tạm dịch: Đừng quên người đã bên cạnh bạn khi cả hai chạy ăn từng bữa)
Trước khi vào chủ đề chính của bài viết, vững bước ra khỏi vòng tròn thế hệ, mình muốn viết một chút để bạn có đủ thông tin về bối cảnh được đưa ra.
Câu chuyện bắt đầu khi người yêu mình đăng ảnh đi chơi của hai đứa lên Facebook. Vì là một người khá kín tiếng về đời sống cá nhân trên mạng xã hội, khi việc này diễn ra, mình nhận được rất nhiều thông báo trên nền tảng này. Mình rất bất ngờ về phản ứng của mọi người về điều đó. Có thể, lý do là vì: đây là lần đầu tiên mà người yêu của mình được công bố.
Có những người bình luận chúc mừng hai đứa, thậm chí nhắn tin riêng hỏi mình rằng đó có phải là sự thật không. Việc này khiến mình nhận ra rằng mình được nhiều người yêu quý hơn mình nghĩ, và mình rất cảm ơn vì những lời chúc phúc đó. Nhưng ngược lại, những người mình không thích lại quan tâm đến cuộc sống của mình hơn mình lầm tưởng. Trước đây, cả một thời gian phấn đấu từ trẻ đến trưởng thành, mình bị bủa vây bởi câu nói rằng “con gái học nhiều làm gì, đàn ông người ta chỉ thích vợ ở nhà nội trợ thôi”. Nhưng cũng chính một trong số những người nói câu đó, khi nhìn thấy mình vừa sống tốt, vừa có người yêu quan tâm, lại chúc mừng mình, mình cảm thấy ớn lạnh. Mình cảm thấy cảm xúc và thái độ mọi người như một cái công tắc điện vậy, họ thay đổi 180 độ. Bấm nút này họ tốt với mình, bấm nút kia họ lại không.
Trong thời gian Covid diễn ra, em mèo là người bạn duy nhất của mình. Nhưng sau đó, em ý bị mất và mình rơi vào vòng xoáy của những suy nghĩ tiêu cực. Mình hay đăng hình ảnh không mấy tích cực trên mạng xã hội. Có lần, mình đăng ảnh em ý trên story và chèn lời bài hát “Sick Enough To Die” cũng không ai quan tâm. Thậm chí đến những người bạn thân nhất, mình cũng không thấy xuất hiện (mình biết là thời gian Covid khiến ai cũng có vấn đề về tâm lý. Vì khi một người đau chân, sẽ rất khó thương cho cái chân đau của người khác. Các bạn mình cũng đang có vấn đề của họ. Bây giờ mình rất thông cảm và hiểu chuyện đó, nhưng lúc đó thật sự không ai quan tâm cảm xúc của mình).
Nhưng khi cuộc sống của mình ổn hơn. Mình được học bổng tài trợ toàn phần đi Mỹ 5 tuần, mình có người yêu để san sẻ sau một thời gian một mình cố gắng làm mọi thứ. Thì mọi người thích là một phần trong đó, khuấy động sự “yên bình” của nó, có được sự chú ý từ mình.
Khi mình từ Mỹ trở về, mình nghĩ cuộc sống sẽ “dễ thở” hơn nhưng sự thật hoàn toàn ngược lại (bạn có thể đọc thêm bài viết “Trở lại Việt Nam sau chương trình Sáng kiến thủ lĩnh trẻ Đông Nam Á (YSEALI)“). Khi đó, mình đối mặt với sự khó khăn trong việc tìm việc làm. Trong thời gian này, người yêu của mình là người mà hỗ trợ mình để mình tin tưởng hơn vào bản thân, không chê bai mình là đứa thất nghiệp.
Từ những câu chuyện trên, mình nghiệm ra rằng đừng quên người ở bên bạn khi bạn gặp khó khăn. Người chúc mừng bạn khi bạn đứng trên bục thành công thì nhiều, nhưng không phải ai cũng sẵn sàng đi cùng bạn khi bạn còn chạy ăn từng bữa.
Vững bước ra khỏi vòng tròn thế hệ
Mình sinh ra ở ngoại thành Hà Nội trong một gia đình có 4 thành viên. Bố mẹ mình là người cùng huyện, anh rể và chị gái mình là người cùng làng. Đa số họ hàng nội ngoại của mình đều có điểm giống nhau: học xong cấp 3/đại học, có công việc ổn định, ở cùng với bố mẹ cho đến khi “dựng vợ, gả chồng”, lấy một người gần chỗ ở, sinh con đẻ cái, đẻ xong nhờ ông bà chăm và đi làm. Đây không phải chỉ là câu chuyện của gia đình mình, đây là thực trạng vẫn đang diễn ra, ngay cả đối với thế hệ trẻ bây giờ. Vì vậy, chữ “thế hệ” trong “vòng tròn thế hệ” mình muốn đề cập, không chỉ là đời này qua đời kia trong cùng một đại gia đình, đó là thế hệ một lớp người sinh ra cùng thời.
Đối với mình, nếu cứ ở với bố mẹ cho đến khi lập gia đình thì chưa chắc bạn đã sẵn sàng cho việc kết hôn này. Bạn có thể ở với bố mẹ và hàng tháng vẫn đưa tiền cho bố mẹ đều đều, nhưng việc đó là đương nhiên vì số tiền này cũng giống như chi phí thuê trọ và sinh hoạt hằng ngày nếu ra ở riêng. Điều quan trọng là bạn có bố mẹ làm cho bạn nhiều thứ mà bạn không hề biết. Ví dụ đơn giản nhất là việc đổ rác hằng ngày. Khi mình còn trọ ở Hoàng Mai, mình đi làm từ sáng đến tối 6h mới tan, sau đó lái xe máy về nhà nhanh nhất cũng là 6h30 phút. Chuyện cũng đơn giản nếu như lịch thu gom rác hằng ngày của chỗ mình không phải là 5h chiều. Vì vậy, mỗi chiều sau khi tan làm, mình xách rác ra một đoạn xa hoặc là sáng sớm tiện đường đi làm thì để lên xe máy và mang đi đổ. Hơn nữa, bạn chưa chịu hoàn toàn trách nhiệm cho cuộc sống của mình. Mình nên giao du với ai, nên làm gì trong thời gian rảnh dỗi, … Đó không phải là những người trưởng thành, đó là những đứa trẻ chưa bao giờ lớn. Để rồi khi ở riêng, và có em bé, họ bỗng chốc trở thành người lớn đột ngột, chịu trách nhiệm hoàn toàn cuộc đời của một người khác. Liệu họ đã sẵn sàng? Vì vậy mình không đồng ý với câu thoại của nhân vật Duk Sun trong Reply 1988, câu nói mà hay được nhiều người trích dẫn để làm lý do cho việc họ làm bố mẹ tồi ra sao:
“Bố cũng không phải vừa sinh ra đã làm bố. Bố cũng là lần đầu tiên làm bố. Cho nên, con hãy lượng thứ cho bố nhé.”
Bố ở đây chỉ là một chức danh, nhưng ẩn sâu bên dưới đó là việc chỉ nhân vật này chưa hoàn toàn hiểu việc nuôi dạy trẻ thế nào, chịu trách nhiệm với cuộc sống của người khác ra sao. Việc đó đúng thật là khó nếu như họ chưa từng chịu trách nhiệm cho cuộc sống của chính mình, chưa từng trưởng thành trước đây.
Mình thấy rằng, có thể vì Việt Nam với lối sống cộng đồng (chuyện 1 gia đình thì 3000 hàng xóm quan tâm) nên nhiều hành động của một ai đó làm, không xuất phát từ việc họ muốn làm, mà xuất phát từ việc họ được cho rằng nên làm như vậy. Ví dụ: sau khi lập gia đình, hai vợ chồng được xã hội kỳ vọng nên có em bé. Nếu mà nhiều năm mà chưa có thì một trong hai có vấn đề, cần phải đi bệnh viện khám. Mình chưa từng nghe bất cứ ai hỏi thăm một cặp vợ chồng rằng họ “có kế hoạch có em bé năm nay không”, mà chỉ nghe thấy những câu như là “sao chưa có em bé à”. Từ đó, người trẻ, chưa hiểu rõ bản thân mình có thực sự muốn gì, tiếp tục làm những việc được xã hội cho là nên làm, để cố hòa nhập và là một phần trong cộng đồng này.
Nếu bạn đã lập gia đình, có thể cân nhắc việc tự đặt vài câu hỏi quan trọng cho bản thân. Việc có em bé ngay sau khi cưới có khiến bạn trở thành một bậc phụ huynh có trách nhiệm hay không? Bạn đã chuẩn bị gì về vật chất, tài chính, kiến thức để chào đón sinh linh nhỏ bé chưa? Hay chỉ ch*ch và đem em bé đó đến với cuộc đời? Nếu các câu trả lời đều là không thì bạn không chỉ tự làm khổ bản thân khi phải lai lưng đi làm, bạn làm khổ cả đời của một con người khi không cho họ một cuộc đời, một tuổi thơ đáng sống hơn.
Mình sợ cái vòng tuần hoàn đó, khuôn mẫu đó khi nữ giới sinh ra và được định sẵn là cưới 1 ai đó gần nhà, và có vẻ sứ mệnh duy nhất đến với cuộc đời là bị ch*ch và sinh em bé. Vì vậy, mình biết rằng, nếu mình không cố gắng vươn lên, thì mình sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn đó, đống bùn đó, một khi đã rơi vào, mình càng giãy giụa, càng ngày lún càng sâu. Vậy nên mình phải cố gắng thể thoát ra khỏi nó, thậm chí, trước khi gặp người yêu mình, mình coi việc đi chơi là không có trách nhiệm cho tương lai của bản thân.
“I run as a musk-deer runs in the shadow of the forest mad with his own perfume.
I lose my way and I wander, I seek what I cannot get, I get what I do not seek.”– The Gardener (Rabindranath Tagore).
(Tạm dịch:
“Tôi chạy như con hươu xạ trong rừng cây tăm tối, cuồng cơn vì hương thơm ngào ngạt của chính mình…
Lạc lối và thang thang, tôi mải mê tìm điều mình không thể có và mang theo điều mình không kiếm tìm. “– Bài thơ “Người làm vườn” (Rabindranath Tagore).
Mình vẫn tiếp tục chạy như con thiêu thân để thoát khỏi cuộc sống như vậy, nhưng đôi khi mình cũng mệt mỏi vì thực sự bước ra khỏi “vòng tròn/khuôn mẫu thế hệ” này thực sự là quá khó. Đôi khi mệt mỏi quá mình lại tự hỏi 10 năm nữa cuộc sống của mình có tốt đẹp hơn không, nếu gia đình mình giàu hơn thì chắc cuộc sống này dễ dàng hơn nhiều rồi. Ca sĩ Sơn Tùng MTP từng nói rằng:
“Muốn ngồi ở một vị trí không ai ngồi được thì phải chịu những cảm giác không ai chịu được”
Nhưng đâu phải việc này lúc nào cũng đúng đâu. Nhiều người sinh ra đã ngồi ở chỗ không ai ngồi được rồi, và nhiều người không được có cơ hội ngồi thử ở vị trí đó, để biết mình có chịu được cảm giác đó không.
Vì vậy, mỗi khi mình quyết định làm gì, mình sẽ tự hỏi bản thân: Mình làm điều này vì nguyện vọng của bản thân hay vì xã hội cho rằng mình nên làm? Một khi đã quyết đinh, đừng quay đầu. Vì trưởng thành là khi bạn chịu trách nhiệm hoàn toàn vào quyết định đó. Mình cũng có những giây phút mình nghi ngờ quyết định của mình, nhưng mình tự nhắc nhở bản thân rằng: càng đau khổ, mình càng có nhiều những câu chuyện hay, nhiều bài viết chất lượng để chia sẻ. Vì vậy, mình cứ bước tiếp thôi.
Đừng lo sợ vì mình khác biệt
Đọc đến đây, bạn có thể nghĩ rằng suy nghĩ của mình thật khác biệt. Tiện đây, mình cũng rất biết ơn vì bố mình tôn trọng mình và không ép con gái sống theo khuôn mẫu của xã hội Việt Nam, còn người yêu mình khiến mình cảm thấy mình bớt khác biệt hơn, đồng cảm với nhiều suy nghĩ của mình.
Đến năm nay, mình thường xuyên được hỏi những câu hỏi liên quan đến thời gian mình kết hôn. Mình sinh ra trong gia đình hạnh phúc (điều mình không được chọn, mình sinh ra đã có) vậy thì thật vô lý nếu mình chọn cùng đồng hành với 1 người suốt cuộc đời, mà người ta không tốt với mình. Mình biết điều gì tốt, điều gì không tốt với mình chứ, tại sao phải khuyên mình làm theo những gì mà những người cùng tuổi đang làm?
“What the herd hates most is the one who thinks differently; it is not so much the opinion itself, but the audacity of wanting to think for themselves, something that they do not know how to do”. – Arthur Schopenhauer.
(Tạm dịch: “Điều mà một tập thể ghét nhất là những kẻ có suy nghĩ khác biệt; lý do không phải xuất phát từ bản thân ý kiến đó, mà là sự táo bạo muốn suy nghĩ cho bản thân mình, điều khiến họ không biết hành xử như thế nào”. – Arthur Schopenhauer.)
Đôi khi bạn khác biệt không phải là điều xấu, mà là bạn, nổi trội hơn. Tưởng tượng việc này giống như tỉa hàng rào cây xanh vậy, họ sẽ chỉ tỉa những mầm nổi cao hơn so với mầm khác.
Gần đây mình xem được một video trên Instagram mà mình rất thích và ấn tượng. Video mô tả người bố dạy con gái mình ở tuổi 20 về bài học cuộc sống. Ông bảo cô leo lên ghế, cầm tay để kéo ông lên, và hỏi cô cảm thấy thế nào. Cô gái trả lời là rất khó và cô không làm được. Sau đó, ông cầm tay kéo cô xuống ngay lập tức một cách dễ dàng. Vì vậy, đừng để mọi người hay quan niệm xã hội kéo bạn xuống cùng tầng nhận thức với họ.
Tái bút
Những suy nghĩ trên là suy nghĩ cá nhân của mình. Mình nghĩ rằng: ai cũng sẽ có những quan điểm khác nhau về một số vấn đề. Nhiều vấn đề nó không có đúng sai rõ ràng, mà tùy thuộc vào góc nhìn của mỗi người. Mình không biết trong tương lai suy nghĩ của mình có thay đổi không, nhưng đây đang là quan điểm của mình hiện tại và mình muốn chia sẻ nó với các bạn.
Cảm ơn bạn đã đọc đến những dòng này. Mong bài viết sẽ hữu ích cho ai đó.
Be brave – Be kind – Be present.
Lương Phùng – A Mindful Observer.